Hoe kon deze haaiensoort alleen baby’s krijgen?

In het onderwaterrijk doet een fascinerende ontdekking ons nadenken over de voortplanting van haaien: parthenogenese. Op het eerste gezicht een technische term die een uitzonderlijk fenomeen verhult: vrouwelijke haaien die hun nakomelingen ter wereld brengen zonder de hulp van een mannetje. Hoewel dit zeldzaam is bij gewervelde dieren, roept deze recentelijk waargenomen biologische realiteit in Sardinië spannende vragen op over de voortplantingswijze van deze zeedieren en de implicaties voor hun toekomst.

Een mysterieus fenomeen uitgelegd

Parthenogenese, een nogal obscuur concept voor het grote publiek, verwijst naar ongeslachtelijke voortplanting waarbij een individu nakomelingen kan voortbrengen zonder de bijdrage van een mannetje. Bij haaien komt dit uiterst zeldzame fenomeen tot uiting in de deling van een onbevruchte vrouwelijke geslachtscel, waarna deze zich ontwikkelt tot een levensvatbaar embryo.

Babyhaaien zonder vader in de Middellandse Zee

Sardinië was het toneel van een opmerkelijke ontdekking toen twee vrouwelijke gladde haaien miraculeus bevielen. Deze verbazingwekkende geboorten waren het gevolg van een spontane deling van een geslachtscel, zonder enig contact met een mannelijke zaadcel, waarmee het gebruikelijke begrip van voortplanting bij gewervelde dieren werd getart.

Een vergelijkbaar geval in Australië wekt nieuwsgierigheid

Niet beperkt tot de Middellandse Zee, vond er een vergelijkbaar incident plaats in het aquarium van Townsville, Australië. Daar beviel een geïsoleerde vrouwelijke haai van drie jongen. Genetische tests werden uitgevoerd om enige theorieën over spermaopslag uit te sluiten, waarmee het mysterie van parthenogenese bij deze haaien werd bevestigd.

De twee kanten van de voortplanting zonder partner

Hoewel parthenogenese kan worden beschouwd als een voordeel dat een snelle populatie-expansie mogelijk maakt in afwezigheid van mannelijke partners, heeft het ook een keerzijde. Dit voortplantingsmechanisme beperkt ernstig de genetische diversiteit, wat op de lange termijn nadelig kan zijn voor de soort, vooral met betrekking tot ziekten en veranderingen in het milieu.

Genetische diversiteit: een cruciale uitdaging

De overleving en aanpassing van een soort die voortdurend evolueert, hangt grotendeels af van genetische diversiteit. Deze diversiteit is de sleutel tot het overwinnen van milieu-uitdagingen en het verzekeren van weerstand tegen ziekteverwekkers. Zonder genetische diversiteit zouden soorten zoals haaien mogelijk niet kunnen overleven onder drastische veranderingen in hun leefomgeving of nieuwe ziekten.

De gevallen van parthenogenese bij haaien in Sardinië en Australië roepen belangrijke vragen op over voortplanting en overleving van soorten. Deze zeldzame en fascinerende fenomenen dwingen ons te reflecteren op het belang van genetische diversiteit en hoe essentieel het is voor het evenwicht en de continuïteit van het mariene leven.

 

Pieter Bakker
Geschreven door Pieter Bakker

Pieter Jansen, Nederlandse schrijver en sterrenkundeliefhebber, ontrafelt de geheimen van het heelal in zijn meeslepende artikelen.